“Hồi đó nuôi con, má đâu có nghĩ là lớn lên con thương má chăm sóc má vậy đâu. Con tự lập được là má mừng rồi.” – Lâu lâu có dịp ngồi lại tâm sự hai má con, má hay nói vậy.

Mới hôm qua, tôi được nghe một buổi nói chuyện của cô Bùi Trân Phượng về chủ đề giáo dục. Buổi nói chuyện hơn một tiếng đồng hồ với nhiều nội dung thú vị, nhưng có một chi tiết làm tôi nhớ hoài. Cô nói đại khái là con người không thể là một sản phẩm của sản xuất, không giống như cái ly. Mình bỏ thủy tinh vô cái máy, thì mình biết chắc là nó ra thành cái ly. Còn đối với con người, mình không thể và cũng không có quyền mong đợi học sinh ra khỏi cái trường của mình thì phải có bao nhiêu giám đốc, lương bao nhiêu hay học cao cỡ nào được. Con người có tư chất. Giống như cái hột cam thì lớn lên nó không có ra trái chanh được. Chăm kiểu gì thì nó cũng chỉ ra được trái cam. Chỉ là trái cam thế nào và cây cam thế nào. Mà cái ví dụ này, cây cam cũng chỉ là một cái cây. Tiềm năng của con người to lớn đến vô hạn, chỉ cần liên tục học hỏi. Mà học hỏi chính là một thái độ sống. Mà sống cả đời thì học cả đời thôi.

Quay lại việc nuôi dạy một đứa nhỏ, mình không có cách nào bắt nó phải thành người như thế nào, thu nhập bao nhiêu, làm nghề gì hay phải sống cuộc đời ra sao được đâu. Cái mình có thể làm là tạo điều kiện cho những hạt mầm của nó được nảy nở, điều hướng cho nó thích nghi được với cuộc đời này, vậy là công đức vô lượng rồi.

Hồi tôi còn nhỏ, cũng hay giỡn nhây với bạn làm người ta khó chịu. Má nói “con giỡn nhây với người ta rồi người ta nhây lại với con được hông?”
Hồi đi học, tôi hay bực bội với mấy bài toàn khó. Má nói “ủa mình bực bội với con chữ nó có thương mình nó chui vô đầu mình được hông?”
Hồi đó, má bệnh hoài. Thằng nhỏ là tôi nhiều khi xót má, chửi đổng “ông Trời ổng ác ghê!”. Cái má hỏi “Ông Trời mà ác thì sao con làm con của má?”
Hồi lớn lên đi mua nhà ở thành phố, má đi theo coi nhà mà vui cho con. Để rồi con phải khóc giữa đêm bỏ dở ý định mua nhà tại vì nhận ra ba má còn ở cái chỗ xập xệ.
Lớn lên rồi mới hiểu, hồi nhỏ má toàn đặt các câu hỏi gợi mở cho cái đầu ngô nghê trẻ con được suy nghĩ câu trả lời của chính mình. Người đàn bà mới học lớp bảy, đã dạy con bằng tình yêu và lòng từ bi vậy đó.

Cảm ơn má đã không mong đợi con lớn lên sẽ làm gì. Cảm ơn má đã không nuôi con như bỏ heo đất đặng có người chăm sóc tuổi già. Cảm ơn má đã để con được sống cuộc đời của con.

Cảm ơn má đã bón cho cái hột cam trong con được lớn lên, ra trái thiệt ngọt mang về tặng má.
—-
Mới hồi sáng này, nói chuyện với một người bạn đang ra sức cống hiến cho giáo dục. Hai đứa nói chuyện một hồi rồi chia sẻ kết luận “Kết quả chỉ là đầu ra của quá trình. Mình không điều khiển được kết quả, chỉ cần bỏ tình yêu vào chăm sóc cho cái quá trình là được.”
Vậy đó. Một buổi sáng thiệt dễ thương.