Vậy là đã hai tuần kể từ khi Ba rời ga kiếp này để lên tàu đi tiếp. Câu nói “trong lúc tang gia bối rối có điều chi sơ sót…” cũng không cần được nói nữa. Giờ là lúc bình tâm để nhìn lại những điều đã diễn ra bên trong tâm mình, bên trong tang lễ và những điều còn lại sau tang lễ.

Lam viết bài viết này là vì thế hệ của chúng mình cũng đã phải bắt đầu nhìn vào câu chuyện trăm tuổi của ông bà cha mẹ.
Lam hy vọng rằng khi chia sẻ trải nghiệm của bản thân mình, những người bạn, những anh chị đi sau có thể tham khảo mà không phải bối rối nhiều.

Có thể chia công tác chuẩn bị cho người khuất thành 6 nhóm việc:
1. Chuẩn bị cho người sắp khuất
2. Chuẩn bị cho bản thân và gia đình
3. Chuẩn bị cho tang lễ
4. Chuẩn bị cho bà con bạn bè đến viếng
5. Công tác hậu tang lễ
6. Các lưu ý tài chính

1, CHUẨN BỊ CHO NGƯỜI SẮP KHUẤT
Chắc chắn rằng chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật: ai rồi cũng phải mất. Người càng nhiều tuổi càng cần nhìn thẳng vào cái sự thật này và chuẩn bị cho nó.
Khi ông bà người thân vẫn còn khỏe mạnh, hãy gợi ý lắng nghe các nguyện vọng của họ, những điều họ muốn làm trước và sau khi họ mất. Với ba của tôi, ông đã soạn sẵn di chúc, chọn sẵn huyệt mộ, thăm hết các con cái phương xa, bạn bè và bà con trong những năm cuối đời khi sức khỏe vẫn còn tốt. Điều này sẽ giúp cho người ra đi và cả người ở lại cảm thấy nhẹ lòng khi nghĩ đến đoạn đời trước họ đã sống.
Khi ông bà người thân đang trong cơn hấp hối, hãy chuẩn bị cho họ một tư tưởng yên tâm, hãy tiễn họ một đoạn đường bình an. Những khóc thương, níu kéo, hờn trách, xin hãy để dành lại khi chúng ta ngồi riêng với nhau. Ngay lúc này hãy tặng cho người thân của mình một món quà lên đường bình an. Những lời hứa sống tốt, yêu thương nhau của các thành viên trong gia đình chính là món quà lớn nhất.
Bản thân tôi cùng các thành viên trong gia đình cũng đã dặn dò nhau, khi ở bên Ba trong những giây phút cuối cùng, chúng ta sẽ mang lại cho ba sự an lòng. Nếu không nén nổi cảm xúc, ta sẽ mang cảm xúc đó đi ra nơi khác để không quấy rầy không gian yên tĩnh của người sắp ra đi.

2, CHẨN BỊ CHO BẢN THÂN VÀ GIA ĐÌNH
Chúng ta sẽ đau đớn, đau đến đứt lòng đứt ruột. Mình không thể nén nó lại, không thể bỏ lơ nỗi đau của mình, cũng không thể chiều theo nó mà làm hại đến bản thân mình. Người thân còn cần mình lắm!
Ngay lúc đó, cứ để cơn đau dâng lên, tràn ra và khóc thật to. Hãy quan sát nỗi đau của mình để hiểu được nỗi đau của những người thân khác trong gia đình. Tôi có lúc cảm tưởng nỗi đau của mình như những con giòi rúc rỉa bên trong mình. Đó là sự bất lực nhìn người thân của mình ra đi mà không làm được gì khác. Ba mình nằm đó có đau không, có ý thức được sự khổ sở bất lực không? Những câu hỏi bất lực đó xé nát mình ra, làm mình khốn khổ. Tôi đã làm dịu nó bằng cách đặt hết các câu hỏi đó cho bác sĩ điều trị. Và vì thế, hiểu được nỗi đau của mình để hiểu được nỗi đau của những người thân: họ có thể còn đau hơn cả mình. Do vậy chúng ta sẽ bao dung hơn với những rối nhiễu mà họ có thể mang lại.

Nhưng cơn đau không kéo dài mãi. Chúng ta cho phép nó tràn ra để rồi nó sẽ vơi đi. Khi cơn đau của mình vơi đi, mình có thể giúp cho người thân của mình xoa dịu sau đó. Đảm bảo người thân của mình bình tĩnh đối diện với vấn đề, sau đó là đã đến lúc để cùng bàn thảo chuyện gì cần làm tiếp theo.
Đừng nghĩ mình là siêu nhân có thể gánh gồng mọi thứ. Hãy để người thân cùng đón nhận tin dữ và trải qua các giai đoạn giống như mình. Thì khi đó mình có thể cùng nhịp để xử lý.

Hãy xác định một người làm “quản lý dự án” để điều phối công việc và kiểm tra tiến độ.
Trong cơn bối rối, đôi khi sẽ cần phải “độc tài”. Có thể ta không chọn phương án tốt nhất vì không đủ thời gian suy nghĩ, mà phải chọn phương án phù hợp nhất hoặc dễ đồng thuận nhất. Gia đình phải quán triệt tinh thần để không cãi nhau trong cơn bối rối.
Hãy thường xuyên có cập nhật cho nhau, có thể là qua nhóm chat chung của gia đình, hoặc họp gia đình định kỳ mỗi ngày để đảm bảo công việc thuận lợi trơn tru. Truyền thông tốt thì dễ đồng thuận.
Nếu được, hãy tạo một bản danh sách những thứ cần làm với sự phân công và thời gian rõ ràng. Người được cử làm “quản lý dự án” phải thường xuyên cập nhật danh sách này.

3, CHUẨN BỊ CHO TANG LỄ
Mỗi tôn giáo và văn hóa khác nhau sẽ có các truyền thống khác nhau. Nên đoạn sau đây tôi sẽ viết theo hướng truyền thống phổ biến của người Việt mà gia đình tôi đã tổ chức.
Phần này tạm chia thành 3 nhóm công việc lớn:
A, Ngay sau khi mất
B, Giấy tờ thủ tục pháp luật.
C, Chuẩn bị nơi tang lễ.

A, Ngay sau khi mất
Hãy để ý đến thời gian chính xác theo phút mà người thân trút hơi thở cuối cùng. Cái này sẽ được hỏi nhiều khi làm các thể loại giấy tờ và cúng kính ma chay.
Hãy chuẩn bị sẵn cho mình số điện thoại của một bên dịch vụ tổ chức tang lễ. Ngay sau khi người thân trút hơi thở cuối cùng, gọi điện cho họ để báo tiến hành khâm liệm. Họ sẽ đến để vệ sinh thân thể của người quá cố, thay quần áo và sẵn sàng đặt vào áo quan. Tùy truyền thống của địa phương mà có thể cần phải xem giờ tốt rồi mới đặt vào quan tài.
Hãy chuẩn bị sẵn số điện thoại của thầy cúng mà gia đình tin tưởng. Vì sẽ có gia đình cần cúng tế và rất quan trọng đến giờ nhập quan, giờ động quan, giờ hạ huyệt.
Hãy liên hệ ngay đến đơn vị an táng để chuẩn bị cho an táng: chôn cất hay hỏa thiêu? Đây là điều rất phức tạp và tốn nhiều công sức thời gian, nên tốt nhất đối với người có tuổi chúng ta hãy chuẩn bị trước huyệt mộ, hoặc nơi hoả thiêu và đặt hũ cốt.
Sẽ cần chuẩn bị một vài thứ sẵn sàng: một bộ quần áo đẹp nhất yêu thích nhất của người đã mất. Các loại thau chậu khăn lau sạch sẽ để đựng nước vệ sinh. Những phần còn lại, bên dịch vụ tổ chức họ sẽ căn dặn.
Cứ bình tĩnh thong thả làm từng bước, vì ở giai đoạn này thường chúng ta có đến vài tiếng để chuẩn bị cho người đã khuất.

B, Giấy tờ thủ tục pháp luật.
Trong ngày đầu tiên sau khi phát tang, cần liên hệ với UBND phường xã nơi người thân qua đời để làm giấy báo tử. Cầm giấy báo tử đến nơi UBND thường trú để làm giấy khai tử. Đây là điều quan trọng vì không có giấy khai tử sẽ không được chôn cất hoặc hỏa thiêu. Quy trình này có thể mất từ 1 đến 2 ngày.
Giấy tờ nghe có vẻ phiền phức trong giai đoạn này, nhưng hãy tưởng tượng mang quan tài đến huyệt mộ hoặc đến lò hỏa thiêu mà không được tiến hành. Phải chờ đến khi hoàn tất giấy tờ mới được làm, người thân sẽ còn đau lòng đến mức nào nữa?
Sau khi tang lễ hoàn tất, lại cầm giấy khai tử đến công an phường thường trú để xóa hộ tịch. Trường hợp người mất là chủ hộ (như Ba của tôi) thì lại phải làm hồ sơ đổi chủ hộ sang người khác trước khi xóa hộ tịch cho người đã mất. Cái này cần làm ngay sau tang lễ, vì cũng khá phiền phức. Nếu không làm ngay, khi chúng ta quay lại nhịp sống bận rộn sẽ không có thời gian để làm.

C, Chuẩn bị nơi tang lễ
Đầu tiên là chọn đại điểm để tổ chức lễ tang. Nó có thể là nhà riêng, nhà tang lễ, hoặc phòng sinh hoạt công cộng của chung cư. Mình cần xác định từ trước khi người thân qua đời để không bị động.
Trường hợp tổ chức tại nhà như gia đình tôi, hãy sang xin lỗi và cảm ơn hàng xóm vì chắc chắn rằng chúng ta sẽ làm phiền họ. Thường nghĩa tử là nghĩa tận, không ai nỡ trách phạt khi gia đình trong tang gia bối rối đâu. Có lời và có lòng với họ, họ sẽ cho ta thấy tình làng nghĩa xóm giá trị rất nhiều.
Đơn vị tổ chức mai táng sẽ chuẩn bị trang trí và áo quan. Họ sẽ có nhiều gói dịch vụ, và lúc này cần nhanh chóng chọn một gói để họ tiến hành.
Lúc này gia đình cũng cần thống nhất với nhau là có nhận phúng điếu hay không.
Đơn vị dịch vụ có nhiều kinh nghiệm họ sẽ hướng dẫn, và gia đình hãy chỉ có một người để nói chuyện với họ để tránh rối thông tin. Hãy giao quyền quyết định cho người ấy và cam kết sẽ không tranh cãi hoặc trách mắng sau tang lễ. Chúng ta rồi sẽ rất bận rộn, và yên tâm là ai cũng sẽ mắc sai lầm.

4, CHUẨN BỊ CHO BÀ CON BẠN BÈ ĐẾN VIẾNG.
Bàn ghế và mái che là điều chắc chắn cần chuẩn bị nếu tổ chức tại gia. Cái này đơn vị tổ chức tang lễ sẽ đảm bảo.
Việc của gia chủ cần chuẩn bị là:
– Kênh thông báo liên lạc: có thể mình không nhớ để gọi hết cho các bên thông báo về sự ra đi, hãy gọi những người quan trọng trong họ hàng và nhờ họ thông báo cho người khác. Hãy dùng tài khoản Facebook Zalo của người đã khuất để đăng công khai nếu có thể. Việc báo tử là việc nên làm, để những người thương, người mang ơn có thể đến tiễn đưa chặng cuối của hành trình. Để không phải trả lời quá nhiều câu hỏi lặp lại, hãy soạn sẵn 1 bài viết đầy đủ thông tin về giờ mất, nguyên nhân mất, nơi tang lễ, nơi an nghỉ, giờ động quan. Thường sẽ để sẵn trên Cáo Phó. Hãy gửi hình Cáo Phó nếu chuẩn bị kịp.
– Nơi nghỉ lại của bà con ở xa. Bao nhiêu người, ngủ ở đâu, sinh hoạt thế nào, có đủ mùng mền chiếu gối chưa? Gần nhà có khác sạn hay nhà nghỉ không? Hãy đặt sẵn trước vài phòng để phòng trường hợp bà con đến viếng.
– Bánh kẹo hạt dưa các thể loại đồ ăn vặt để tiếp khách đến.
– Nấu ăn. Đây là việc rất mất thời gian, tốt nhất gia đình hãy thuê đơn vị làm dịch vụ. Họ sẽ chuẩn bị các bữa cúng, các bữa ăn sáng trưa chiều cho gia đình và bà con, các bữa ăn khuya cho khách đến viếng trễ. Thường những đơn vị này sẽ linh hoạt căn cứ theo số lượng người tại chỗ để nấu tại chỗ. Cần chuẩn bị vị trí cho họ lập một bếp nấu dã chiến và rửa chén dĩa.
– Xe đưa tang. Vào ngày cuối của tang lễ, hãy ước tính số lượng khách còn ở lại và số khách sẽ đi theo đoàn xe tiễn đưa để chuẩn bị số xe khách cùng đi theo đoàn xe ra nghĩa trang. Phần này nếu không chuẩn bị chu đáo, sẽ có người vì thương mà đến nhưng lại không đi cùng đoàn được, như vậy mình sẽ thất lễ với họ.

5, CÔNG TÁC HẬU TANG LỄ.
– Thực hiện di nguyện là việc chắc chắn phải làm. Có thể đó là những lời cần nói, phân chia tài sản, hoặc cách ước nguyện nào của người đã khuất mà gia đình có thể làm được. Hãy họp bàn ngay trước bàn thờ của người đã khuất. Vừa là hoạt động tâm lý để gia đình dễ đồng thuận, vừa là hoạt động tâm linh để giúp người đã khuất yên lòng.
– Hãy để ý đến thành viên gia đình nào bị ảnh hưởng nhiều nhất với sự ra đi của người đã khuất. Dành nhiều thời gian cho họ, giúp họ vững vàng đứng trên đôi chân và suy nghĩ của bản thân. Nếu cần thiết, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý.
– Hãy ghi lại tên và số tiền phúng điếu của từng người. Có thể con cháu trong nhà không biết hết những người đến viếng, nhưng biết được ai thì phải nhớ ơn người đó. Có thể không phải trả lại họ, mà trả đi đến những gia đình bối rối tiếp theo.
– Làm các thủ tục xóa hộ tịch.
– Các thủ tục phân chia tài sản nếu có.
Hãy cố gắng làm những điều này trước khi quay trở lại nhịp sống bình thường để dứt điểm khoảng thời gian buồn khổ và vất vả của cả nhà.

6, CÁC LƯU Ý TÀI CHÍNH
Một tang lễ trọn vẹn có thể tốn nhiều tiền. Tôi tạm tính trung bình sẽ rơi vào khoảng 50 triệu đến 250 triệu tùy theo các nghi lễ, trang trí và số lượng khách viếng.
Thường tang lễ là sự kiện diễn ra bất ngờ nên các gia đình có thể không chuẩn bị kịp chi phí hoàn tất. Hãy lưu ý các hạng mục như sau:
– Các chi phí trang trí, ăn uống, áo quan… có thể thanh toán sau tang lễ, nên những gia đình nhận phúng điếu có thể trang trải được sau đó. Hãy mang ơn những người phúng điếu. Trả ơn họ khi hữu sự hoặc trả ơn đi cho những người khác, đều tốt.
– Các chi phí huyệt mộ, bánh trái, mua vật dụng phục vụ cho tang lễ và gia đình là những thứ cần trả tiền trước. Gia đình cần có sự chuẩn bị này. Lại cũng tùy huyệt mộ mà cần chuẩn bị. Nếu nghĩa trang truyền thống, rơi vào khoảng 5tr-20tr; nếu công viên nghĩa trang, rơi vào khoảng 100tr trở lên. Hỏa thiêu và lập bài vị với hũ cốt thì tiết kiệm hơn nhiều, khoảng 10-20tr. Nên tôi lại khuyến khích gia đình có người lớn tuổi nên chuẩn bị trước để không bị động trong lúc này.

Tôi mong rằng, những trải nghiệm mất mát người thân mặc dù lớn như biển trời, nhưng sau cơn đau khổ sẽ là bài học để chúng ta lớn khôn hơn.
Khoảng trống do người thân ra đi để lại, sẽ được đặt vào đó một bó hoa của lời hứa sống tiếp, chứ không phải một bát nước mắt của sự hối tiếc và níu kéo.

Tôi chân thành mang ơn những người bà con, làng xóm, bạn bè gần xa của gia đình và của cá nhân tôi trong thời gian diễn ra tang lễ. Tôi biết ơn lắm những lời khuyên, những lời động viên, an ủi, hỏi thăm. Đối với người thân, đó là sự nâng đỡ rất lớn.
Tang lễ luôn diễn ra trong sự bất ngờ và bối rối. Chắc chắn chúng ta sẽ mang ơn rất nhiều người. Hãy mang ơn. Và hãy trả ơn cuộc đời.
Tình gia đình, làng xóm, dòng họ, bạn bè và những người ơn khác sẽ triển nở nếu mình có thể sắp xếp thu vén. Đừng phiền lòng mà cần phải mang ơn khi nhận được những lời góp ý từ mọi người. Nhưng phải dứt khoát để tránh rối ren và sứt mẻ tình cảm trong cơn bối rối này.

Chúc cho chúng ta bình an và luôn học được nhiều điều từ cái chết.