“Mày chọi một cục đá ra đường, đảm bảo trúng dân nhập cư” – Bạn tôi hay có kiểu ví von như thế để nói về thực tế “ra đường chỉ gặp dân nhập cư” của nó. Mà đúng thật, xung quanh tôi, từ ông đạp xích lô, anh xe ôm, tới giáo viên, bác sĩ, ca sĩ, nhân viên văn phòng… phần lớn là người từ các tỉnh khác đổ về Sài Gòn và gắn liền với nó như một phần hơi thở của cuộc sống, thậm chí như là một lẽ tất nhiên. Bạn tôi sẽ ngạc nhiên lắm nếu như có một đứa ra trường và về quê lập nghiệp. Câu hỏi thường nghe sẽ là “Ủa, sao hông ở lại Sài Gòn?”
Sài Gòn như có một mị lực níu giữ những người con xa xứ. Không phải ngẫu nhiên mà biết bao nhiêu con người từ khắp bốn phương hội tụ về Sài Gòn cùng với những giấc mơ riêng. Có người thành công, có kẻ thất bại, để rồi dù ghét dù thương vẫn phải để Sài Gòn thấm vào từng hơi thở. Và tôi cũng đã gắn bó với vùng đất đáng ghét mà dễ thương này ngót nghét mười năm.
Sài Gòn như có một mị lực níu giữ những người con xa xứ. Không phải ngẫu nhiên mà biết bao nhiêu con người từ khắp bốn phương hội tụ về Sài Gòn cùng với những giấc mơ riêng. Có người thành công, có kẻ thất bại, để rồi dù ghét dù thương vẫn phải để Sài Gòn thấm vào từng hơi thở. Và tôi cũng đã gắn bó với vùng đất đáng ghét mà dễ thương này ngót nghét mười năm.
Sài Gòn không miễn phí
Đói, là kỉ niệm đầu tiên của tôi về Sài Gòn. Có ai đã từng nghe bạn bè kháo nhau về việc vừa học vừa làm, mười tám tuổi đã có thể tự lập ở đất Sài Gòn thì cứ hãy tin đi, và hãy chuẩn bị cho những sóng gió đầu tiên của cuộc đời mà Sài Gòn sẽ lạnh lùng dạy cho bạn hiểu rằng: không có gì là không cần phải nỗ lực. Tôi vẫn còn nhớ hoài cái ngày hùng dũng chí trai, tuyên bố rằng “con không cần nhà chu cấp. Con có thể tự sống, tự học ở Sài Gòn” rồi cầm năm mươi ngàn tiền dành dụm bắt xe đi Sài Gòn. “Ôi việc làm sinh viên có mà đầy, lo gì chết đói” – tôi nghĩ. Để rồi hai tuần sau đó, đạp xe mòn rã cái Sài Gòn, bụng sôi lọc bọc, mỗi ngày chỉ dám ăn một gói mì, nửa gói cho buổi trưa, nửa gói dành buổi chiều, và học được một bài học đầu đời: không có gì là miễn phí. Không có việc làm miễn phí, không có bữa ăn miễn phí. Sài Gòn không phải là nơi để mình có thể vô tư “ra sau vườn ngắt cọng rau, bắt con cá cho qua bữa”. Ở Sài Gòn, không nỗ lực vận động sẽ bị đào thải.
Nhưng Sài Gòn không bỏ rơi bất cứ người con nào của nó
Trà đá lề đường miễn phí, cơm hai ngàn, bữa chay ngày rằm là một vài trong vô số những nét đặc trưng rất riêng mà chỉ ở Sài Gòn người ra mới xem đó là “chuyện bình thường ở huyện”. Con người Sài Gòn là vậy, hào sảng và phóng khoáng, dễ dàng chia sẻ cho nhau những điều ý nghĩa mà giản đơn. Chỉ cần cười xòa một tiếng mọi thứ rồi lại đâu vào đấy. Dễ dàng tha thứ, dễ dàng cho đi. Tôi còn nhớ những ngày cong lưng đạp xe dưới cái nắng chói chang trên đường Điện Biên Phủ, đi ngang mấy quán nước sâm bên đường thèm cho vô miệng chút nước mát cho nhẹ lòng, bỗng thấy bình trà đá gắn bảng “miễn phí” hai chữ rõ to. Lúc đó dừng xe mà vẫn cứ ngài ngại, không biết thế nào thì một chị đi chiếc xe đạp chở ve chai to ụ từ đằng sau, mặt nhễ nhại mồ hôi mở chai nước suối rót đầy bình rồi uống ừng ực cho nhẹ đi cái nắng Sài Gòn. Chị quay qua nói với tôi bằng giọng Bắc đặc sệt: “Uống đi em, mát lắm. Hôm nào đi qua đây chị làm một bình đầy, đỡ tiền lắm em ạ”. Nói rồi chiếc xe đạp với hai chiếc bao tải của chị lại tiếp tục lăn bánh trên những nẻo đường mưu sinh. Còn tôi, nhấp từng ngụm trà đá mà cũng nghe nắng Sài Gòn sao thật nhẹ.
Và Sài Gòn cũng rất bao dung
“Ở Sài Gòn đặc biệt nhiều bê đê” – Và không chỉ có giới bê đê, tất cả những cuộc đời khác cũng đều tìm thấy vị trí của mình ở Sài Gòn. Bạn sẽ không ngạc nhiên khi nhìn thấy hai chàng trai nắm tay đi trên phố; hay một thằng nhóc đứng bên đường “hey hey” tạo sự chú ý rồi cầm con rắn cho vô miệng trước sự ngỡ ngàng của thực khách các quán cóc bên đường; hay mấy ly nước quậy lanh canh trong các quán cà phê nho nhỏ du dương tiếng đàn và tiếng ca của những giọng hát không tên tuổi. Sài Gòn mở như chính những con người tạo ra nó, chấp nhận hết những khác biệt, hào phóng ban tặng cơ hội cho những ai thực sự muốn tạo cho mình một tương lai ở cái mảnh đất phồn hoa này. Chỉ cần bạn nỗ lực.
“Cứ về nhà là khóc” là một tâm sự của ai đó mà tôi từng nghe qua. Bạn đã xem Sài Gòn là nơi dừng chân, là nơi bạn sống và thể hiện chính mình. Quê nhà của bạn, vì những khác biệt của bạn, lại không thể chấp nhận và bao dung như Sài Gòn.
“Chỉ có ở Sài Gòn mình mới có cơ hội đổi đời. Chứ làm nghề như mình, ở quê thì chừng nào mới tới lượt mình gặp khán giả…” là tâm sự tôi thường nghe từ các bạn ca sĩ đang tìm kiếm cho mình cơ hội tỏa sáng. Như những Đồng Lan, Ngọc Ánh, Thái Trinh, Trúc Nhân… cũng là những người bạn quen thuộc của cà phê Sài Gòn đấy thôi. Ai cũng sẽ có chỗ của mình, chỉ cần bạn cố gắng và tin tưởng.
Ngồi trong quán cà phê, gọi một phần Spaghetti cho bữa trưa, nhìn dòng người thong thả bên ngoài, tua lại từng dòng hồi ức chầm chậm, và tôi chợt mỉm cười khi nhớ lại những câu tự hỏi của ngày xưa: Tới chừng nào mình mới được ngồi chễm chệ trong một quán cà phê, ăn món Tây mà hổng lo túi tiền bị lủng héng?
“Tao vô Sài Gòn rồi, không thể về quê được nữa mày ạ, vì tao đã trót quen, trót yêu cái phóng khoáng, cái bao dung, cái cái đa dạng của Sài Gòn này rồi”
Tản mạn chiều chủ nhật 15/03/2015
Quán Trọ Lam 